Terugblik 22e Dordtse Boekenmarkt

Het zit er weer op: na ruim een halfjaar voorbereiding was het op 2 juli weer het moment van de Dordtse Boekenmarkt. Een mooi parcours met 450 boekenkramen in een cirkellint door de historische binnenstad.

Het leek even grijs te blijven, in de loop van de ochtend kwam zelfs een beetje regen naar beneden maar al snel brak de zon door en werd het een prachtige dag. Tot het einde van de markt bleef het druk in de stad, een goed teken voor de deelnemers. Velen hadden een goede tot zelf uitstekende verkoopdag!

De eerste samenwerking met de ANV Debutantenprijs werd een klein feestje in de stad met de drie debutanten in een Tuktuk over het parcours. De hoofdprijs van € 7.500,- voor het beste debuut was voor de roman ‘De Afwezigen’van Lieke Kézèr.

De prijs voor de mooiste debuutomslag, de tafellamp uit 1926 van Sybold van Ravesteyn, ging naar de vormgeefster van hetzelfde boek en de publieksprijs, de biografie van Kees Rouw over van Ravesteyn gaat naar Nella van Leest uit Dordrecht.

Kortom, een feestje voor iedereen.

En een dankjewel voor iedereen die heeft meegeholpen er een feestje van te maken.

Tot de 23e editie op 1 juli 2018.

Mede namens Kim Cohen, Evelien Holster, Manja Slingerland, Corinde den Toonder, Wilma Verhoeven, Bart van Aanholt, Fa. Joop Makkelie & Zonen, Casper Markesteijn, Jeroen Landa, Kees Rouw, Johan van den Tol, de hockeyploeg, de koffiemeiden en al die anderen.

Dordrecht & Design

De 22ste Dordtse Boekenmarkt staat dit jaar in het teken van ‘design’.

Met een kleine variatie op het werk van dichter J.C. Bloem (1887-1966) zou je kunnen somberen: ‘En dan, wat is design in deze stad?’. Maar als je beseft dat dit in gewoon Nederlands vormgeving wordt genoemd, blijkt die somberte misplaatst en beschikt de stad Dordrecht ineens over een overvloed aan ‘design’. Wat te denken van tassen van gerecyclede paraplu’s, vrolijk stemmende tafels, wereldse kussens, sieraden in de vorm van een tulp tot en met fonkelnieuwe lettertypen en kantelstoelen?

De geschiedenis van het Dordtse ‘design’ werd aanvankelijk bepaald door grote, lokale industriële bedrijven als Penn & Bauduin, en Jooren met hun manshoge, wervelende scheepsschroeven en de firma Lips met zijn deurkrukken en brandkasten, de meest degelijke wereldwijd. En dan was er tussen 1923 tot 1982 de firma Tomado – wat stond voor Van der Togt’s Massa-artikelen Dordrecht. Decennia lang waren Nederlandse huisvrouwen in de ban van Tomado’s mandjes, flessendragers, hangertjes en afdruiprekjes van metaaldraad. Hele Nederlandse generaties zijn met hun vindingen grootgebracht. Lang voordat het woord ‘fooddesign’ bestond, leverde het Dordtse bedrijfsleven al een bijdrage aan de vormgeving en beleving van eten en drinken. De ontwerpers van de chocolade- en biscuitfabriek Victoria in de zuidelijke schil van de stad bedachten de chocoladekoekjes Chokwi en de Sneeuwwitje chocolade, die door bezorgers per bakfiets aan huis konden worden afgeleverd. De term ‘fooddesign’ is ook van toepassing op het van oorsprong familiebedrijf Rutte dat al sinds 1872 innovatieve recepturen voor likeuren componeert. Een enkele keer waagden ook kleine Dordtse ondernemers zich aan vormgeving. Drie voorbeelden uit de oude doos: de firma H. Stumpel in kantoorbenodigdheden, gevestigd op de hoek van de Steegoversloot en de Voorstraat, produceerde in de jaren dertig van de twintigste eeuw kantoormeubelen naar eigen ontwerp, waaronder een fascinerend, vierkant meermansbureau, dat ook nu nog de aandacht zou trekken.

Zoals iedere stad telde Dordrecht vanaf begin twintigste eeuw meerdere individuele ontwerpers, vaak eenmansbedrijven; één lange stoet van oorspronkelijke geesten, dwarsliggers en excentriekelingen en later ook kunstenaars die zich, soms schoorvoetend, op het terrein  an de industriële vormgeving begaven. Als vroeg voorbeeld van typisch Dordts ‘design’ schiet mij de naam te binnen van ontwerper Sieger Stoel, die in 1906 zijn naam eer aandeed en een Spartaanse en voor die tijd uiterst moderne eetkamerstoel – zonder fratsen - fabriceerde. Tussen 1919 tot 1957 ontwierp en vervaardigde glazenier Toon Berg, die zijn atelier had in de Dolhuisstraat, wonderschone glas-in-lood-ramen voor woningen en openbare gebouwen, die tot het beste behoren wat in Nederland op dat vakgebied werd gepresteerd.

In de twintigste eeuw speelde het ‘design’ vooral een belangrijke rol in de openbare ruimte van de zich vernieuwende stad Dordrecht. Gelet op de keuze van de ontwerpers, had de gemeente destijds weinig fiducie in hun Dordtse collega’s. Fraaie voorbeelden van vormgeving in de openbare ruimte zijn de bank voor oudgemeentearchivaris Overvoorde in de wijk Bleijenhoek naar ontwerp van architect Carel Weeber, met daarop de plaquette van Christine Nijland; de straatbank van Victor Mani uit hout en beton, waarin zijn voorliefde voor dukdalven en bolders doorklinkt; en het typografische ontwerp van David Kindersley voor de iconische tekst van stadsdichter Jan Eijkelboom: ‘Wat blijft komt nooit terug’ op het Damiatebolwerk.

Over het algemeen vallen Dordtse ontwerpers en ontwerpen op door hun nuchterheid. Er was één persoon die deze Dordtse nuchterheid in de jaren veertig van de twintigste eeuw op brute wijze durfde te verstoren, maar die kwam dan ook uit Rotterdam: architect Sybold van Ravesteyn. Hij introduceerde in de stad Dordrecht zijn verleidelijke krullen aan tafelpoten en fauteuils, in een kantoorgebouw en in de lokale schouwburg Kunstmin. Het zij hem vergeven; zijn werk is intussen in de stad in genade aangenomen.

Kees Rouw

Een icoon zag het licht! Wat is design?

Ik ben zelf zeker geen deskundige, maar een korte wandeling op het internet geeft wel wat handvatten.

Design is de vormgeving en presentatie van objecten, omgevingen en ervaringen. Design voegt waarde, betekenis en kwaliteit toe en bepaalt uiterlijke kenmerken als vorm, kleur, vlakverdeling, textuur, geur, geluid en dimensie.

Heel abstract maar tegelijkertijd ook heel tastbaar en overal om je heen te zien. Wanneer ik terugkijk naar mijn eerste ervaringen met design, keer ik terug naar het midden van de jaren vijftig van de vorige eeuw. Nederland in opbouw, zich ontworstelend aan de verwoestingen van de oorlog, veel en doelmatig, maar mooi? Van het woord design had ik nog nooit gehoord en kunst en vormgeving waren in die tijd in de Achterhoek zeker geen bekende begrippen. De mensen, vooral boeren, fabrieksarbeiders en bouwvakkers, waren alleen maar bezig met heel hard werken en hadden al helemaal geen tijd of oog voor schoonheid.

Foto: Zock Design

Toen kwam ineens een nieuwe godin in het nieuws, als een Venus van Botticelli opgestaan in de Parijse Autosalon van 1955: de Citroën ID19. Een iconisch ontwerp dat zich losmaakte van alle vooroorlogse koetsen en richting gaf aan het denken over nieuwe autovormen. Een ontwerp dat, ik moet het toegeven, mooier is dan dat van haar voorganger, de Traction-Avant. De Traction was technisch gezien een revolutie in autoland, maar uiterlijk nog steeds gebaseerd op de vooroorlogse koets. De ID19 was echt design.

Vele jaren geleden heb ik op vakantie in Frankrijk voor het enorme bedrag van FFr 150,- (de frank deed toen 60 cent) een Traction gekocht en koester die nu al ruim 45 jaar. Maar, het moet gezegd, een ID19 “voegt waarde, betekenis en kwaliteit toe en bepaalt uiterlijke kenmerken als vorm, kleur, vlakverdeling, textuur, geur, geluid en dimensie.”

Kees Rouw, architect en schrijver, legt hierna een specifieke relatie tussen Dordrecht en bekende ontwerpers. Op de Dordtse Boekenmarkt zult u ongetwijfeld in het aanbod van de deelnemers nog veel meer opvallende vormen van design aantreffen en, als u goed om u heen kijkt, ook in de gevels van het historisch centrum van de stad een eeuwenoud palet van ontwerp en architectuur ontdekken.

Welkom op de 22e Dordtse Boekenmarkt!
Herman Koekkoek
voorzitter Stichting Kunstrondje Plus

mede namens: Kim Cohen, Evelien Holster, Manja Slingerland, Corinde den Toonder, Wilma Verhoeven, Bart van Aanholt, Fa. Joop Makkelie & Zonen, Casper Markesteijn, Jeroen Landa, Kees Rouw, Johan van den Tol, de hockeyploeg, de koffiemeiden en al die anderen.

kunstrondje dordt
gemeentedordrdrecht
voorstraat noord